نویسنده: ابراهیم عطوف کبة/ مشاور اجتماعیwww.alturkmani.com

مترجم :   جمال الدین صحنه / دبیر عربی مدارس آق قلا

زبان – هر زبانی- پاکی ذات بشری را در خود دارا می باشد و برجستگی و پیشرفت انسان به آن وابسته است ،و ناراحتی برای از بین رفتن یک زبان کمتر از  از بین رفتن نوع بشری نیست. زبان محور منظومه فرهنگ و سلاحی است که به واسطه آن وارد در گیری تمدنها می شویم ،و وسیله اساسی برای پاسداشت هویّت و خصوصیت فرهنگی است. زبان عربی ،به عنوان زبان رسمی قانونی و حاکم در عراق ،از زمان فتوحات اسلامی در آسیای صغیر و بهره گیری از کمک قبایل ساکن در آن  بلاد برای خدمت سربازی و فرماندهی ارتش از  زبان ترکی و ترکمنی  متأثربوده است .این زبانها گسترش یافتند و در دوره های سلاجقه و مغول (ایلخانیان) و دوره جلائری و دوره های ترکمنی و صفویه و عثمانی منتشر شد . واژه ها در بین زبانها ردو بدل شد، زبان عربی کلمات زیادی را از این زبانها گرفت... (مانند معربات:کلمات غیر عربی که با تغییراتی وارد زبان عربی شده اند مانند ابریشم =ابریسم)و تعدا کلمات عربی منتشر در زبان عربی به 49و  7 دهم درصد رسیده است.

 مقایسه ای بین هم معنیهای زبانی

زبان ترکمنی زبان اقلیّت ترکمن در عراق است.سرزمین اصلی ترکمنها آسیای میانه بود جایی که روابط ایلی و قبیله ای در آنجا حاکم بود، و یک حکومت قوی آنها را دور هم جمع نمی کرد تاریخ مردم ترکمن به 800 سال قبل از میلاد مسیح می رسد ،و می توان تاریخ هجرت آنها را در دوره اسلامی 673میلادی دانست و در دوره آل بویه به صفوف سربازان اسلام  درآمدند ..و تا سال 1258و ورود مغول به عراق فرمانروائیهای ترکمن در موصل و اربیل و کرکوک و جبل حمرین و شیراز تأسیس شد.و به دنبال آن حکومتهای ترکمنی در عراق تأسیس گردید.

 حکومت دولتهای ترکمن در عراق

و ترکمنهای عراق نوادگان قبایل ترکمنهای مهاجر قدیم از شرق  مخصوصاً قبایل یاقوتی از شمال چین به سرزمینهای میانه و طوایف مغول در تاخت و تازهای چنگیز خان و تیمور لنگ و فتح عراق  توسط عثمانیها به شمار می آیند، ترکمنها خط فاصل جغرافیای انسانی بین کردها و عربها را تشکیل می دهند، و بیشتر آنها در کرکوک طوزخورماتو و کفری و داقوق و تازه و لیلان و قزرلباط و خانقین و الرشیدیه ساکن هستند روستاهای ترکمن نشین همانند روستاهای کرد نشین در معرض کوچ اجباری قرار گرفتند ،از جمله این روستاها بشیر ،تسعین،یابجیو کومبتلر را می توان نام برد.

ترکمنها با تأسیس دولت عراق ترجیح دادند که در صفوف مردم عراق بمانند ،و نمایندگان ویژه سازمان ملل آنها رادر پیوستن به مردم عراق یا ترکیه آزاد گذاشتند .. دو سال از وحدت مردم عراق گذشت و در اوّلین قانون اساسی دولت عراق سال 1925گفته شده که عربها و کردها و ترکمنها در این سرزمین شریک هستند .  ترکمنها در جنبش تلعفر علیه انگلیسها (جنبش قاچ قاچ) مشارکت داشتند،و در بین سالهای 1924و1946 بی رحمانه سرکوب شدند و از سوی نیروهای پادشاه و انگلیسیها جنایتهای زیادی در حق آنها صورت گرفت.

حکومت عراق در سال 1931 قانون شماره(74)-قانون زبانهای محلـّی را صادر کرد و مقرّر گردید که اجرا معاملات و محاکمات در مناطقی که در آن مناطق اغلبیّت را ترکمنها تشکیل می دهند، و در رأس آنها اربیل و کرکوک با زبان ترکی باشد! اما تدریس در مدارسی که اکثریّت را ترکمنها تشکیل می دهند،به زبان ترکمنی صورت گیرد.. ترکمنهای عراق از زمان تشکیل دولت عراق از زبان ترکی جدید یا لهجه(استانبولی)در رسانه هایشان اعمّ از روزنامه ها و رادیو و در تألیفات ادبیشان استفاده می کنند جز این که معمولاًبه هنگام نوشتن به جای الفبای لاتین از الفبای عربی (عثمانی )بهره می گیرند .. ودر سال 1937حتی یک مدرسه زبان ترکمنی در عراق باقی نماند ه بود!و مردم ترکمن مورد حمله وحشیانه رژیم بعث عراق قرار گرفتند، و بهترین مبارزانش اعدام شدند .

حرکت ملـّی در عراق در بین ترکمنها به عنوان یک قومیّت و بین احزاب و سازمانهای سیاسی بیشتر خودش را نشان داد .. و در راه احقاق حقوق مردم ترکمن ،بهره مندی از حقوق قومی و فرهنگی و اداری و توسعه دموکراسی و حمایت از حقوق بشر و استوار ساختن حکومت قانون و برپا داشتن عراق فدرالی پارلمانی و چند گونه گی و دست به دست گشتن قدرت ،  و ایستادگی در برابر سیاستهای  که می خواهند از حقوق قومیّتی به عنوان دریچه ای برای مداخلات منطقه ای و یا زمینه ای برای ورود به درگیریهای منطقه ای  استفاده بکنند، مبارزه کرد.

ترکمنها زبان خودشان را دارند و زبان شناسان این زبان را در زمره خانواده زبانهای ترکی می دانند، و بیشتر آن را به آذربایجانی نزدیک می دانند تا به ترکی جدید و این در حالی است که تورانیهای متعصّب وجود زبانهای ترکی را منکر هستند و همه آنها را لهجه های زبان ترکی می دانند و ترکی جدید را همان زبان نوشتاری و ادبیّات به شمار می آورند . در علم زبان شناسی جدید زبان ترکمنی یک زبان مستقل و از حیث ساختار زبانی و ادبی پایبند به خود به شمار می آید.ویژگیهای فونتیکی و مورفولوژیکی (ریخت شناسی) و لغت نامه ای و شکل ظاهری و حروف الفبائی زبان ترکمنی آن را از زبانهای دیگر متمایز می کند .و این زبان لهجه ای از زبان ترکی جدید که دارای 7 لهجه آناتولی با چند لهجه دیگر می باشد نیست . زبان ترکمنی به مجموعه ای از زبانهای آلتایی رایج در شمال ترکستان چین گرایش دارد و در حقیقت یک زبان چسبیده است.

از 1500 سال به این طرف به  همراه مهاجران در مناطق مختلف جهان انتشار یافت. و در حال حاضر 100 ملیون نفر ترکمن اویغور در چین زندگی می کنند .

 گروه آلتایی بیش از 66 زبان مستقل دنیا را شامل می شود. و زبان ترکمنی به همراه این مجموعه ارث مشترکی را در خود جمع می کند . که نقطه آغازین آن به قرن ششم  میلادی می رسد و به گروه زبانهای ترکی که تعداد آنها به بیست زبان از جمله ترکی جدید و آذری و ازبکی و قفقازی و یاقوتی و آلتایی و.. و طبیعتاً ترکمنی می رسد، گرایش دارد .

زبان ترکمنی از ترکی جدید از لحاظ تعداد حروف الفبا و فونتیک و صرف فعلها متفاوت می باشد و منشأ زبان ترکمنی به قرن 13میلادی به شاعر علی (1235)میلادی می رسد . واز آن زمان به بعد کم کم مستقل می گردد و شکل واقعی و ویژگی خاص خود را پیدا می کند و به این زبان مردمانی در عراق ،سوریه،ایران،اردن،ترکیه، ترکمنستان،افغانستان و ازبکستان صحبت می کنند .

قبل از اسلام دو لهجه شایع در زبان ترکمنی پدیدار شد. «کورک تورک و ایغور»و بعد از اسلام لهجه ها متعدد شدند .

 زبان ترکمنی که ترکمنهای عراق به آن تکلّم می کنند حد وسط ترکی عثمانی و ترکی آذری است و این همان زبانی است که شاعر ترکمن نسیمی بغدادی در قرن چهاردهم میلادی آن را به کار برد، و زبان ترکمنی عراق لهجه های مختلفی دارد  و لهجه کرکوک صافترین لهجه به شمار می آید . و ازآن جهت زبان فرهنگ و ادب ترکمنی گردید اما نام گذاری ترکمن بعد ازگرایش به اسلام به آن داده شد ، قبل از اسلام به آنها اغوز یا غز یا خوارزم  می گفتند .

قوانین عثمانی با اعطای زمین و دادن مالکیت تام این زمینها به کردها و ترکمنها و دادن سمتهایی به مردان و فرزندان آنها  در راستای سیاست بومی سازی آنان تصمیم گرفت آنها را در یک مکان سکنی دهد .

آداب و رسوم ترکمنها بر پایه بزرگواری و دلیری در جنگها ی قبایل و شکار استوار است . « مراجعه کن به شاعر داوا اوغلو از تورس 1785-1865» و در سال 1920دولت ترکیه به رهبری آتاتورک سعی کرد حد و مرزی به قدرت نامحدود سران کوچک ترکمن و بقایای فئودالها بگذارد . ولی ثروتمندان تازه به دوران رسیده به زور جای آنها را گرفتند . هنگام بحث از ریشه های لهجه های ترکمنی به ناچار باید به حماسه های ترکی قبل از هزاران سال مانند اسطوره قره خان و حماسه اغوز خان (209-126) قبل از میلاد  .. بپردازیم زبان ترکی قدیم با زبان سومری اصالتاً یکی می باشند .چیزی که نشان دهنده آسیائی تبار بودن ترکها می باشد .زبان ترکی به ترتیب زیر توسعه یافت .

1-کوکبورو (کورک تورک): و از 38 حرف تشکیل می شود ، واز بالا به پایین با خطوط عمودی نوشته می شود .

2- اویغور :این الفبا الفبای ترکها قبل از الفبای عربی بود و فقط از چهارده حرف تشکیل می شود و به شکل افقی می باشد و از راست به چپ نوشته می شود . زبان اویغوری با گذشت زمان به خاقانی که خود به جغتایی( به نام یکی از فرزندان چنگیز خان ) توسعه یافت و در این لهجه کتابهای ارزشمندی از جمله (فوتاد غوبلیک)  – دانش خوشبختی –نوشته شد ترکمنی کنونی 33 حرف دارد .آ ب پ ت ث ج چ ح خ د ر ز ژ س ش ص ض ط ظ ع غ ف ق ک گ ل م ن و ه ی ئ

بعد از برپایی ترکیه جدید و به دنبال کنفرانس باکو 1926  و با مشارکت مردم ترک زبان  از آذربایجان و ترکمنستان و ترکستان در کنفرانس تصمیم به استعمال حروف لاتین گرفته شد .و در سال 1928 در ترکیه به مرحله اجرا درآمد ولی ترکمنهای عراق همچنان  به استفاده از حروف الفبای عربی ادامه می دهند . بعد از جنبش مارس 1991 آموزش با الفبای لاتین در مدارس ترکمنی در کردستان عراق توسعه یافت  و افقهای جدیدی را برای بهره مندی از فرهنگهای مردمی که به زبان ترکی مادر که تعداد شان به 200 میلیون نفر در جهان ترک می رسد باز نمود ترکمنها تاریخی سرشار از عملکردهای مطبوعاتی  که اصالت و عراقی بودن ، غنای میراث و تمدن و فرهنگ و فولکلور آنها را برجسته می نماید دارا می باشند .

 در سال 1816 درعهد داود باشا مجله (ژورنال عراق)  در چاپخانه سنگی به دو زبان عربی و ترکی پدیدار شد . و روزنامه (حوادث) در سال 1911 در چاپخانه صنایع مکتبی کرکوک به ظهور رسید.و از ادیبان بارز جغتائیه شاعر علی شیر نوایی 1441-1501 است با کتاب(محاکمه دوزبان) و شاعر (بابور شاه) 1483-1530 با دیوان«بابور دیوانی» و کتاب (بابور نامه)و همچنین ادیب سکاکی 1409-1449 را می توان نام برد .

ترجمه دانش و هنر است

ترجمه عبارت است از تبدیل یک ماده متنی از زبانی به ماده متنی  مساوی با آن در زبان دیگر ..و  تلاشی  زبانی است که هدف عمومی آن انتقال متن یا رساله نوشته شده یا گفته شده از زبان طبیعی  اوّلی که زبان ریشه می باشد به زبان طبیعی دوّم که زبان هدف است طوری که متن ترجمه شده برای مخاطب قابل فهم باشد . ترجمه ادبی تخصصی در کاربردهای زبان یک کاربرد ادبی است که بر پایه خیال استوار است .ولی ترجمه علمی بر پایه منطق می باشد . و معمولاً ترجمه به ترجمه کامل و جزئی ،همه جانبه و محدود، ترجمه صوتی، ترجمه خطی، ترجمه دستوری و لغت نامه ای ،ترجمه شفاهی ، ترجمه پی در پی ،ترجمه فوری روش خلاصه نویسی ، ترجمه حرفی ، ترجمه معنایی، ترجمه بین دو زبان توسط یک واسطه زبانی دیگر ، ترجمه نوبتی،ترجمه همسان،ترجمه تطابق ظاهری تقسیم می شود ... شرط سازماندهی  برای ترجمه نوبتی ، احاطه کامل مترجم به زبان، فرهنگ و تمدن دو زبان می باشد .

ترجمه وسیله علمی و عملی برای همکاری و فهم مشترک  و اثر متقابل بین تمدنها ی بشری و میراث فرهنگی بزرگ است.ترجمه یک کار مکانیکی صرف از یک زبان به زبان دیگر نیست بلکه نو آوری و حفظ اصالت و آفرینش جدید است . و ترجمه نقش فرهنگی بزرگی را برای تعمیق اثر متقابل تمدّنی بین ملـّتها و آگاهی بر دستاوردهای بزرگ در عصر اطـّلاعات و پیشرفت علمی و رهیافتی بازی می کند .

  شرایط زبانی برای ترجمه  در شناخت مترجم   از هر دو زبانی که با آنها کار می کند  شناخت کامل از حیث واژه ها و شکلهای مختلف مفهومی  و تعبیر های اصطلاحی و ترکیبهای دستوری و چگونگی ساخت جمله ها و روشهای بیانی  خلاصه می شود،و در شرایط موضوعی در شناخت و احاطه به موضوع مورد ترجمه ،خودنمایی می کند . 

بر اساس یافته های علم زبان شناسی جدید ،حتی در یک زبان عملیات ذهنی پیچیده ای  در ذهن می گذرد. اما در ترجمه تلاشی دو چندان از آنچه برای یک زبان صرف می شود را به دنبال دارد . طوری که مترجم را مجبور می کند در یک لحظه هم دریافت کننده باشد و هم تأثیر گذار ، و با یک کنترل قوی دو سامانه مختلف را برای رمز گذاری صوتی و دستوری و مفهومی و فرهنگی را اداره کند و با کمک سامانه اوّل رمزهای متن اصلی را بگشاید و با کمک دوّمی ترکیب متن جدید را با تمامی نشانه های رمزی آن آماده نماید و متن جدیدی را ایجاد کند ! و باید بداند که ترجمه علم و هنر است . ترجمه از لحاظ ساختار لغت نامه ای و قواعد دستوری و صوتی با دقیق ترین روشهای علمی توصیف می گردد .و تا زمانی که مفهوم در آن برجسته نباشدبه عنوان یک هنر خودش را نشان می دهد.

مصر زمان فرعون و مردمان بین النهرین ارزش ترجمه را دریافتند. ترجمه در بین عربها در عهد مأمون شکوفا شد . مترجمان از همان روزهای اوّل پیروزی ارتش را همراهی می کردند و کاروانهای (تجاری )نیز بی نیاز از آنها نبودند.و کلیسا برای انتقال پیام کتاب مقدّس به ملـّتهای دیگر به ترجمه احتیاج داشت.قرآن به تمامی زبانهای زنده دنیا حتی زبان اسپرانتو ترجمه شد و در طول دهه های گذشته خصوصاً در دو قرن اخیر بزرگترین ادیبان و شاعران و فیلسوفان شروع به انتقال ادبیات و یافته های ادبی بیگانگان به زبانهای مـلـّّی و میهنی خود نمودند . عوامل مختلفی در ترجمه بین زبانها دخیل می باشند ، عواملی که روانی و شکل ظاهری زبان و موسیقی دورنی آن را حفظ می کند  . و این عوامل عبارتند از :خانواده زبانی ، سطح فرهنگی و تمدّنی .ترجمه حقیقی در حقیقت عصاره الفاظ و سازگاری در بیان و قدرت در ساختار و نفوذ به اعماق درون است و به همین جهت بهتر است کار ترجمه به صاحبان این کار سپرده شود .

تحقیقات زبان عامیانه ترکمنی و ترجمه ابزاری

ترجمه ابزاری –رایانه ای – و مبادلات فرهنگی زبانها را زنده می کند و جلوی نابودی آنها را می گیرد ، شبکه اینترنت در تعیین آینده زبانهای جهان نقش به سزائی  را دارد . اما توسعه طبیعی برای زبانها مانند گفتگوی دو جانبه و گفتگوی رسانه ای ،گفتگو از طریق شبکه های ارتباطی و اطلاعاتی ، نقل قولها  ،استعاره ها و مبادلات زبانی  که در ساخت انسان فردا سهیم می باشد را به منصه ظهور می رساند . ارتباط زبانی از طریق انتشار الکترونیکی و اینترنت توسعه می یابد و دایره شمول آن وسعت می یابد و به نظر می رسد که مرحله بعدی ،مرحله گفتگو با خود ابزار با استفاده از وسایل مختلف به جای گفتگوی انسان بوسیله ابزار با همنوعش باشد .و همچنان شکاف دیجیتالی جهان پیشرفته را از جهان در حال توسعه جدا می کند . و این شکاف خودش را در شکاف زبانی یا توان ترجمه ابزاری بیشتر نشان می دهد .در نیمه دوم قرن بیستم در فضای جنگ سرد   ترجمه رایانه ای به اوج خودش رسید و با توسعه جدید اطلاعاتی و فعالیتهای جاسوسی همراه شد .. روش ترجمه در آن زمان به نمونه متنی یا تفسیر متون کلمات یکی پس از دیگری خلاصه می شد و مشکل باز کردن طلسمهای ترجمه حرفی را از خود به یادگار گذاشت .

با به راه افتادن ترجمه فوری در دهه هفتاد قرن بیستم از توانائیهای زبان شناسان در جاهای مختلف خصوصاً در سازمان ملل ، پیش بینی وضع هوا ، صنایع هوا فضا و بخشهای نظامی و سازمانهای غیر دولتی (ngos)استفاده شد و فن آوریهای جدید و عقلهای الکترونیکی و شبکه های نورونی (a.n.n)و اینترنت بعد از رایانه وارد میدان شدند .و نهادهای بزرگ سرمایه داری در راه احتکار و انحصار بازار بین المللی به رقابت با یکدیگر پرداختند .

علوم و فن آوری و اطلاعات جدید با تأثیر پذیری  آداب اجتماعی و علوم در جهان، از فرهنگهای حاکم در دنیا راه توسعه را در پیش گرفت .این آداب بعد از جنگ جهانی دوم با پیشرفت استفاده از تلویزیون به تب فرهنگی  انگلیسی زدگی ، همه گیر شدن دیکتاتوری صفحه کوچک و تسلط ماهواره ها و اینترنت گرفتار شده است. تا این که سایبر آمریکایی در فرهنگهای لغت اصطلاحات علمی و تجاری و صنعتی متداول جای جای  دنیا جای پایی برای خود باز کرد  . انگلیسی زدگی  با تمام توانی که دارد  به تکبّر اشرافی و به  مد گرایی  ارتباط دارد.و این مسئله خود ریشه در زبان دارد  و به خاطر شکستن حریم به واسطه تارنماهایی که در اینترنت دارد تهدیدکننده می باشد !و از همین جا اهمیّت موضوع ترجمه ابزاری زبانهای  قومیّتهای مختلف در عراق یگانه و زبان همسایگان و زبانهای دیگر آشکار می گردد ، امری که ما را وا می دارد از فکر برتری زبان انگلیسی بر زبانهای دیگر خارج کند ،و هیئتهای ملـّی تخصصی برای ترجمه ابزاری برپا نمائیم و معیارهایی را جهت به کار گیری و نه فقط معیار های زبان ایجاد کنیم .

همچنان متنهای ترجمه ابزاری  جدید از کم دقـّتی و به دور بودن هم از زبان ادب و هم از زبان عامیانه شکایت دارد .این موضوع اختصاص به زبانهای معروف جهان دارد با این حال وضعیّت زبانهای غیر عربی عراقی چگونه است؟!ترجمه رایانه ای که انسان بر عقلهای الکترونیکی – عقلهایی که در گرفتن جای مترجم انسانی با شکست روبه رو شده – اعتماد می کند روز به روز در حال گسترش است . و تحقیقات آزمایشگاهی دشواری کار این عقلها را با دو گانگی زبان و عقل و فکر بشری نشان می دهد . و علی رغم این که امروزه ترجمه های تجاری رواج یافته ولی همچنان سیستمهای پردازش اطلاعات برای تعبیرهای آماده (واژه ها، جمله ها ،ضرب المثلها) جایگاه خودشان را حفظ می کنند .و این برنامه ها از خطای فاحشی رنج می برند و زبان ترکمنی از جمله زبانهای غنی از واژه ها و دارای معانی گسترده است و دائماً نیازمند ترکیب و ثبت می باشد .

و شامل میلیونها عبارت جامد غیر قابل پردازش  یا ترجمه حرفی مانند مترادفها و کلمات دارای معانی مختلف است، طوری که برای هر کلمه پنج معنی میانی یافت می شود و به کار بردن جمله مرکـّب به جای کلمات مفرد به عنوان یک واحد سنجش قابل تجزیه و تحلیل و ترجمه مشکلات خاص خودش را به دنبال دارد، مخصوصاً مشکل معنی و مفهوم و درک آن .

و این مسئله لزوم جمع آوری هزاران سبک بیانی زبان را برای قرار دادن در ضمن سامانه های هوشمند طلب می کند مثلاً این موضوع شامل شرایط زمانی و مکانی نیز می شود .

و از سیستمهای خبره و ابزارهای منطقی  و هوش مصنوعی می طلبد، که با رهیافتهای رایانه ای پیشرفته و مخصوصاً (a.n.n)برای تشکیل سامانه اطلاعاتی کامل از مترادفات و مشتقات و تشابهات زبانی ترکمنی و برای پردازش موضوعها...هر کدام در حیطه معنی خودش .. و برای ساده تر نمودن متنها و مرتب کردن آنها و طبقه بندیشان بر اساس بیانیه های از پیش ساخته  با هم دیگر همکاری داشته باشند.

عادات زبانی، یادگیری زبانها را ساده تر می کند و تشخیص صداها و ریشه کلمات و ترکیب بندی جملات را راحت تر می نماید .

مظاهر اساسی آن عبارتند از :

1-     ریخت شناسی(morphology)که به ریشه کلمه مر بوط می شود

2-     قواعد دستوری (syntax)یعنی ایجاد جمله ها

3-     دانش دگرگونی صدا در زبان(phonology)که به ویژگیهای صوتی مربوط می شود .

4-   ریشه زبانی (مورفیم) که در بالا به آن اشاره شد اساس و محور علم صرف زبان  و مهمترین جزء مشترک در یک کلمه می باشد و ترجمه رایانه تا حد زیادی بر پایه آن استوار است.

ترجمه ابزاری توجه بسیاری به تحقیقات زبانهای عامیانه مخصوصاً معانی کم اهمیت و دگرگون شده و مقابله های دو گانه دارد: و نیز توجه ویژه ای به معانی متعدد کلمات در لیست فرهنگ لغات متنوع و قابلیّت وارد شدن در غیر معانی اصلی و همچنین معانی ذهنی طبقه بندی شده دارد.

دانش واژه های لغت نامه ای درزبان ترکمنی مانند سایر زبانها به حیطه های اساسی تقسیم می شود .

1-     علم معانی الفاظ (semasiology)

2-     دانش عبارتهای اصطلاحی(phraseology)

3-     دانش اشتقاق واژه ها (etymology)  

جایگاه  لغت نامه کمتر از جایگاه قواعد دستور و بلاغی و ادبی زبان نیست . و بهتر است مضمون لغت نامه معمولی قرار دادی را با واژه های عامیانه دست نخورده ،در یک جا جمع کنیم .

در همه زبانها از جمله زبان ترکمنی یک سلسله سطوح وجود دارند که عبارتند از :

1-     سطح لغت نامه ای، که با واژه های زبانی سرو کار دارد

2-     سطح قواعد دستوری، واحدهای ظاهری را در خود جمع می کند

3-     سطح مفهومی

واژه ها به صورت مفهومی در سطح مفهومی با هم ارتباط بر قرار می کنند و بعد از مقایسه سطوح همانندی بین زبانهایی که قرار است بین آنها ترجمه صورت گیرد قواعد تحول بر روی آن به اجرا در می آید.

و سیمانتیک – تیتری برای سیستم علامتها و اشاره ها (سیمیوتیکا) – در کنار سینتاکس که به بخش قواعدی و ویژگیهای عمومی جمله می پردازد، و پراگماتیسم که به اهمیّت ربط کلمات و ایجاد جملات سودمند توجه دارد ، یکی از ترکیبهای  سیمایی است .تجزیه تحلیلهای سیسموتیکی در تحقیقات زبانهای عامیانه و ترجمه ابزاری کار برد دارد .

سامانه های ترجمه رایانه ای با پیشرفت راهبردهای زبان پیشرفت  زیادی کرد .مرحله اوّل تا اواسط دهه 60از قرن گذشته ادامه یافت و بر این سامانه نسل اوّل از کسانی که در ترجمه متن تخصص داشتند رهبری کردند . و مرحله دوّم تا اواسط دهه هفتاد ادامه یافت و در آن نظریه ها و ویرایشهای مفهومی توسعه یافت . و مرحله سوّم تا اواسط دهه هشتاد ادامه یافت و در آن دوره صنعت ترجمه ابزاری و رهیافت تحلیل مفهومی پیشرفت کرد . گرچه نمونه هایی  از ترجمه های معنایی ساختگی مشاهده نشد ولی کار بیشتر بر وی بیان رویدادها و و مخاطب قرار دادن رایانه و اثر متقابل انسان با ابزار صورت گرفت و سامانه های هوشمند و رهیافتهای هوش مصنوعی در مرحله چهارم دهه نود قرن بیستم پدیدار گردید .و طرح ژاپنیها برای نسل پنجم بر پایه آمیزش بین ترجمه ابزاری و رایانه است . و از مشهورترین نمونه های ترجمه مفهومی در ارتباط با زبان رایانه، زبان جهانی اسپرانتو و قواعد فیلمور است .

و نیز در ترجمه ابزاری روابط بیضی شکل گذرا یا انتقال ناگهانی –ellipsis-که به معنی انتقال یک صیغه زبانی به صیغه زبانی دیگر به واسطه معقول بودنی که رابطه منطقی زبانی و نیز شجره اعرابی یا قواعد دستوری  و قواعد پردازش معنایی سیمانتیکی در آن شرط نیست انجام می گیرد .  

و در ترجمه رایانه ای متن به عنوان بخشی از تجزیه تحلیل معنایی برای قرار دادن هر متن به شکل صفحه پازل از نقل و قولها از متون قبلی سرچشمه می گیرد و متحول می شود .

ترجمه رایانه ای ترکمنی با مشکل دقـّت در تعدد سطوح برای ارائه متن از لحاظ جوهر و ترکیب و ویرایش مفهومی و رمزگذاری ایمن  لازم، برای فرهنگ لغتهای بزرگ  روبرو است .   امروزه راههای سنتی ساخت ترجمه مفهومی در سامانه های پیچیده بزرگ قابل قبول نمی باشند . ترجمه ابزاری ترکی جدید به ترجمه رایانه ای ترکمنی به خاطر هم گروه بود کمک کرد . هر چند زبان ترکمنی با مشکلات زیادی روبه روشد  چرا که نوشتار ترکمنها هنوز یکدست نیست و بین حروف الفبای عربی و لاتین سرگردان است و در بیشتر مناطق عراق  نوشتن با حروف الفبای عربی  حرف اوّل را می زند . گرچه دایره محدوده نوشتار لاتینی با انتشار تلویزیون و ماهواره ها و اینترنت به خاطر تأثیر ترکی روز به روز در حال گسترش می باشد .

از زمان کاربرد رایانه در ترجمه در سال 1946 و تا امروز روشها و ابزارهای ترجمه رایانه ای و سامانه ها و حافظه  فعّال آن و پهنای ذخیره سازی در ورودیها (input)- و خروجیها(output)و زبانهای به کار رفته و مخصوصاً زبانهای هوش مصنوعی و منطق نرم و سرعت انجام عملیات پیشرفت زیادی کرد.  امروزه رایانه های جیبی  همراه و رایانه های شخصی و رایانه های بزرگ  کار ترجمه رایانه ای را انجام می دهند .

خلاصه و توصیه ها

ترجمه ابزاری ترکمنی موفقیّتی است که باید با تمامی امکانات ضروری حمایت شود ، چرا که وحدت مردم عراق را با تمام قومیتها و اقلیتهایش قوّت می بخشد و لازمه این کار اشاعه فرهنگ صلح ،ثبات ، امنیّت ، مردم سالاری ، فرهنگ حقوق بشر و نهادهای مدنی است .وجود ترجمه رایانه ای  ایمنی حقوق فرهنگی و تحقیقات ترکمنها و احترام نظرات و اعتقادات دینی آنها را موجب می شود   .

دلیل ناشناخته ماندن قضیه ترکمنها به خصوصیتهای نژادی  و موانع سر راه زمینه توسعه شخصیتهای قومی و تلاشی که برای ذوب کردن هویّت آنها صورت می گیرد و تیر کینی که به طرف آنان نشانه رفته خودش را نشان می دهد . و حقانیّت قضیه ترکمنها در حقوق بشر ،حقوق شهروندی ، نسبت ساکنان ، تنوّع قومی و مذهبی و شکسته شدن مفاهیم اکثریّت و اقلیّت ،مبارزه علیه دیکتاتوری و رژیمهای تمامیت خواه ، موقعیّت جغرافیایی خلاصه می شود . ترکمنها از دیدگاههای منفی گرایانه رنج می برد از آن جمله می توان : نظریه اقلیّت ، تأثیر زبان ترکی ، طایفه بازی، نفوذ کردها ، بازتابهای ایدئولوژیک نقش نفت و مشکل کر کوک را نام برد .

آرمان ترکمنها در عراق دارای ماهیّتی مستقل و بخشی از آرمان مردم عراق و ساخت وطن آزاد است .و هیچکس جز حکومت مرکزی در عراق حق قیمومیّت بر آرمان ترکمنها و دست اندازی در آن  و مشخص کردن چهار چوبهای حقوقی آن را ندارد و این مسئله لزوم برپایی مجلس شورای برگزیده محلـّی ترکمنها که تصمیمات قانونی  و اجرایی لازم را برای سرپرستی و در آغوش کشیدن زبان ترکمنی و تأمین حقوق اداری و فرهنگی را بگیرد بیشتر آشکار می کند. و برپایی عراق دموکراتیک فیدرالی موحّد  را لازم می دارد .

1-   ایجاد ترجمه ابزاری ترکمنی در همه سطوح در عراق و کردستان و مخصوصاً مجمع علمی ترکمنها و منبرهای مختلف تدریس زبان ترکمنی.

2-     فعّال سازی رسانه های سمعی و بصری به زبان ترکمنی

3-   بالا بردن نقش جمعیّتها و هیئتها و اتحادیّه های ترجمه و مترجمین و توجه خاص به مترجمان ترکمن و حقوق حرفه ای آنان و همسو سازی تلاش مشترک برای بالابردن جایگاه حرفه ترجمه.

4-     ایجاد اقسام مختلف آموزش زبان ترکمنی و کاربرد رایانه در آموزش ترکمنی به نو آموزان و بیگانگان .

5-     سازماندهی اعطای مجوز بازگشایی مراکز ترجمه ابزاری به زبان ترکمنی با کاربرد رایانه و اینترنت.     

دانش هرکس نه دارایی و نه سرمایه اوست بلکه بدهی او به جامعه است.

یادمه جایی مطلبی خواندم که برایم خیلی قابل تامل بود:

آن چه در ذهن به آن می اندیشی را راکد نگذار . زیرا هر راکدی روزی فاسد و بلااستفاده می شود . تراوشات ذهنی ات را جاری کن حتی اگر خودت هم از این جریان نمی توانی بهره ای ببری حتماً کسی هست که از این جویبار استفاده کند و تو را نیز بهره مند سازد و یا در کوتاه ترین نظر تو را مورد حمایت فکری و راهنمایی قرار دهد . شاید تو در این مسیر به آن چه که در فکرت خطور نمی کرده دست یابی .

 ولی بالاخره خواهی فهمید که از همین جویبارهای کم آب و ضعیف است که سدهای بزرگ پرآب می شوند .

و اینکه تصمیم به کار گروهی گرفته ایم چون اعتقاد داریم از گرد هم آمدن افراد، ایده های قوی و آرای محکم تولید می شود.

عاقلانه این است که هم خودمان با کشف استعدادهامان در مسیر بزرگی قرار گیریم و هم بپذیریم می توانیم به اندازه توان خود به دیگران کمک کنیم تا در روشن شدن افق های پیش رو حتی به اندازه یک شمع سهم داشته باشیم.